Cuối năm 2024, TP Huế (trước đây là tỉnh Thừa Thiên Huế) và TP Đà Nẵng đã long trọng tổ chức lễ công bố hoàn thành dự án “Bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan”. Từ một tàn tích xuống cấp nghiêm trọng, nay di tích đã khoác diện mạo mới, khẳng định lại vị thế “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”, thu hút hàng trăm du khách mỗi ngày.
Dấu ấn lịch sử qua nhiều thế kỷ
Theo sử liệu, Hải Vân Quan vốn có từ thế kỷ XIV khi vua Trần giao Thuận Hóa cho nhà Trần và lập đồn trấn giữ đèo Hải Vân. Đến năm 1826, dưới triều Minh Mạng, công trình được xây dựng bề thế, mang tên “Hải Vân Quan”, với dòng chữ khắc trên cổng: “Hải Vân Quan” ở mặt trước và “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” ở mặt sau. Công trình có hai cửa quan vững chắc, tường thành đá, sân thượng quan sát và các bậc thang lên xuống, thể hiện tầm nhìn chiến lược của triều Nguyễn trong việc kiểm soát tuyến đường thiên lý Bắc – Nam và bảo vệ kinh thành Huế.
Trong thời kỳ thực dân Pháp và sau đó là chiến tranh, Hải Vân Quan bị hư hại nặng nề: nhiều đoạn thành bị phá, cổng bị bít kín, đất đá bồi lấp, thêm các lô cốt xây dựng trái phép.
Hồi sinh sau hơn 40 tỷ đồng trùng tu
Năm 2017, Hải Vân Quan được công nhận là Di tích quốc gia. Đến năm 2021, dự án trùng tu với diện tích hơn 6.500m², tổng vốn hơn 42 tỷ đồng, được TP Huế và Đà Nẵng phối hợp triển khai. Sau 3 năm, di tích đã được phục dựng gần như nguyên bản kiến trúc thời Nguyễn, trả lại vẻ uy nghi vốn có.
Điểm hẹn văn hóa – du lịch mới
Ngày nay, du khách đến Hải Vân Quan không chỉ được tìm hiểu về lịch sử giữ nước của cha ông mà còn tận hưởng khung cảnh kỳ vĩ: một bên là biển Lăng Cô xanh ngắt, một bên là vịnh Đà Nẵng hiền hòa, sau lưng là dãy núi trùng điệp. Khí hậu quanh năm mát mẻ, sương mù bảng lảng, đặc biệt thơ mộng vào bình minh và hoàng hôn.
Hải Vân Quan – công trình từng là “tấm khiên” bảo vệ kinh thành Huế – giờ đây đã trở thành điểm đến du lịch độc đáo, vừa mang giá trị lịch sử, vừa mở ra không gian trải nghiệm cảnh sắc hùng vĩ của miền Trung.
